گردو

• مقدمه

گردو جز خانواده تقریبا کوچک ژوگلانداسه(Juglandaceae) و شامل60 گونه است که 21 گونه آن از جنس ژوگلانس (Juglans ) می باشد که خود دارای 4 بخش متفاوت و هر بخش دارای گونه های متنوعی از جمله گردوی ایرانیPersian Walnut (Juglans regia)، گردوی سیاه ((Este Black Walnut و .... می باشد. به گزارش فائو(2002) سالانه 1300578تن گردو در 48 کشور جهان از حدود 620 هکتار سطح زیر کشت تولید می شود که در بین آنها کشور چین با22% کل سطح زیرکشت ، آمریکا با 20% و ایران با 12% به ترتیب مقام های اول تا سوم را دارند.

میوه تمام گونه های گردو خوراکی هستند اگرچه هیچکدام به بزرگی گردوی ایرانی نبوده و به راحتی ترک نمی خورند این گردوها، بزرگ، دارای پوسته نازک و 4 حفره ای می باشند.

• شرایط اقلیمی و خاک

آب و هوا : گردوی ایرانی با اقلیم مدیترانه ای (مناطق گرم با تابستانهای خشک و زمستانهای معتدل) سازگار است. درخت گردو در طول تابستان نسبت به گرما و سرمای بیش از حد حساس است در طول دوره خواب زمستانه گردو می تواند سرمای 11- درجه سانتی گراد را بدون خسارت جدی تحمل کند ولی پس از شروع رشد، سرمای 2- تا 3- درجه سانتی گراد موجب از بین رفتن برگها، شاخه ها و گلها شده و در نتیجه محصول کاهش می یابد. دمای بالاتر از 38 درجه سانتی گراد موجب آفتاب سوختگی پوست سبز و چروکیدگی مغز گردو می شود و گاهی اوقات نیز میوه ها پوک می شوند. در رطوبت نسبی کم و دمای بالاتر از 40 درجه سانتی گراد به گردو خسارت جدی وارد می شود. دمای پائین تابستان نیز مناسب نیست زیرا موجب می شود میوه ها به اندازه کافی پر نشود بارندگی و رطوبت در اواخر فصل بهار و در تابستان موجب افزایش شیوع بیماری بلایت گردو می شود ولی ارقامی که برگهای آنها دیرتر ظاهر می شود معمولاً از آلودگی مصون می ماند. این گیاه در اقلیم های خشک و نیمه خشک به آبیاری نیاز دارد ولی باید توجه داشت که نسبت به اشباع شدن خاک شدیدا حساس بوده و چنانچه در مراحل ابتدایی رشد، خاک اطراف نهال اشباع شود کاهش رشد را در کمتر از 24ساعت نشان خواهد داد.

خاک : بهترین خاک برای گردو خاکهای عمیق لومی سیلتی با pH حدود 6 تا 8 می باشد. ولی در بعضی منابع دیگر اشاره شده که گردو خاک های لومی- رسی با زهکشی خوب و pHحدود خنثی تا اسیدی ضعیف را نیز می پسندد.

گردو به شوری و مقادیر بالای بور ، کلر و بی کربنات که اغلب در آبهای شور وجود دارد حساس است. به طوری که تجربه نشان می دهد زمانی که غلظت نمک در خاک به حدود میلی گرم بر کیلو گرم 1500 رسیده عملکرد کاهش یافته است.

• پرورش گردو

گردو به منظور تولید میوه و چوب کشت می شود.

• · تکثیر

ازدیاد این گیاه مانند اغلب درختان به دو روش جنسی از طریق بذر و غیرجنسی( پیوند و ...) امکان پذیر است . در روش جنسی کاشت بذر به صورت مستقیم در زمین مورد نظر و یا غیر مستقیم در نهال استان انجام می شود و پس از مدتی نهال در دوره خواب (اسفند ماه) به زمین اصلی منتقل می شود.

جهت تکثیر جنسی، بذر بیشتر گیاهان باید حداقل مدت زمانی را تحت شرایط فیزیکی و یا شیمیایی قرار گیرد تا با شکسته شدن دوره خواب بذر جوانه زنی اتفاق بیافتد. برای گردو بذر باید حتما مورد استراتیفه (درمعرض سرما) قرار گیرد. گرچه بذر گردو تحت برخی شرایط بدون استراتیفه کردن جوانه می زند ولی برای جوانه زنی و رشد خوب استراتیفه لازم است.

بعد از این که استراتیفه انجام شد در فصل بهار میوه های بزرگِ گرد را در عمق 7 تا10 سانتیمتری خاک به حالت عمودی گذاشته و روی آن را با خاک نرم بپوشانید، توجه داشته باشید که درهنگام کاشت بذر، خاک مرطوب بوده و از خشک شدن آن جلوگیری شود .

فاصله بین بذرها و فاصله ردیفهای کاشت به مدت زمانی که نهال در خزانه بماند بستگی دارد .

اگر مدت نگهداری نهال در خزانه 2 سال یا بالاتر باشد فاصله ردیفهای کاشت 1 متر و فاصله بین نهال ها 30 سانتیمتر در نظر گرفته شود.

نهال ها از 4الی5 سال بعد از انتقال شروع به گلدهی می کند و معمولا 4.5تا 5 ماه بعد از گلدهی میوه آن برداشت می شود.

تراکم کاشت نهال ها در زمین اصلی حدود 179-120 درخت در هکتار می باشد که نهایتا با بزرگ شدن آنها، درختان حذف و نهایتا به 30 درخت در هکتار می رسد.

روشهای غیر جنسی شامل پیوند شاخه ، پیوند جوانه ، خوابانیدن و ریز ازدیادی است .

هم اکنون پیوند بیش از هم متداول است چون خصوصیات ژنتیکی را حفظ می کند و همچنین برای باز جوانی درختان کهنسال هم استفاده می شود .

در اکثر موارد تراوش زیاد شیره گیاهی در تیره گردو ، دلیل اصلی مشکل پیوند گردو و عدم موفقیت آن است.

به این دلیل پایه را هنگامی که اندازه برگهای آن یک سوم اندازه برگهای درخت در مرحله رشد کامل است ، قطع می کنیم بطوری که محل برش 5/2 تا 5 سانتی متر بالاتر از محل مورد نظر پیوند باشد 2 تا 3 هفته پس از برش جریان شیره متوقف می شود و قسمت بریده خشک می شود سپس پایه را مجدد 5/2 تا 5 سانتی متر پایین تر قطع می کنیم اگرتراوش شیره گیاهی هنوز در پایه مشاهده می شود، برای چند روز عمل پیوند به تاخیر می افتد. بعد از عمل پیوند اگر تراوش ادامه داشت با چاقو روی پایه را چند خراش می دهیم .عمل خراش 15 تا 20 سانتی متر پایین تراز محل پیوند است این خراش ها کمک می کنند که شیره از محل شیارخارج شود و به محل پیوند نرسد . توجه داشته باشید شیارها را باریک بزنید تا بتوانند سریع التیام یابند. در آخر فصل پیوند میزان تراوش کم می شود ومی توان به راحتی پیوند زد اما امکان موفقیت عمل پیوند در آخر فصل پیوند کمتر می شود .

• · مشخصات ارقام گردو از لحاظ الگوهای باردهی

تیپ اول : باردهی انتهایی ، شاخه بندیهای ضعیف (میوه در نوک شاخه یکساله تولیدمی شود ، زاویه شاخه بندی بین 30 تا 60درجه است ، زمان باروری دیر تر از سایر انواع گردو )

تیپ دوم: باردهی ارقام تیپ انتهایی است اما روی شاخه های جانبی نیز5 تا 10٪ بارمی دهد .

تیپ سوم: باردهی جانبی و از جوانه های میوه دهنده واقع در اقتدار شاخه های یکساله است .

قدرت درخت عموما کمتر از تیپ یک و دو است .

درکل هرچه زاویه اتصال شاخه به ساقه و بازو به تنه باز تر باشد شاخه بندی واستخوان بندی درخت محکم تر و باردهی آن سریعتر است.

در تیپ اول و دوم برای حفظ قدرت کافی در درخت و ایجاد نور در منطقه میوه می دهند. هرس و تنک کردن شاخه همه ساله توصیه می شود . در تیپ سوم تعداد مناطق میوه دهنده به نسبت متر طولی چوب ، با قدرت رشد سالیانه درخت نسبت معکوس دارد. زیرا هر چه بار بیشتر بدهد قدرت درخت کمتر می شود بنابراین به منظور جلوگیری از ریز شدن یا ضعف درخت مناطق میوه دهنده هر 3 تا 4 سال یکبارتجدید می شوند. ارقام تیپ اول به شکل جامی کلاسیک هرس می شوند. ارقام تیپ سوم به شکل محوری یعنی روی محور مرکزی هرس میشوند. ارقام تیپ دوم که حد وسط تیپ اول و سوم هستند هرس به شکل جامی یا محوری است .

• · عناصر مورد نیاز گردو

درخت گردو همانند سایر گیاهان به کلیه عناصر پر مصرف و کم مصرف جهت تغذیه نیاز دارد. که در ادامه به تشریح تعدادی از عناصر غذایی که در اولویت قرار دارند می پردازیم:

- ازت

ازت از مواد غذایی مهم و مورد نیاز درختان گردو می باشد که مدیریت صحیح مصرف کودهای ازته یکی از عواملی است که می تواند در افزایش عملکرد و بهبود کیفی میوه نقش موثری داشته باشد. از علائم عمومی کمبود ازت کاهش رشد، کمرنگ شدن رنگ سبز برگ ها و به زردی گراییدن کل درخت است.

درضمن باید توجه داشت که کاربرد بیش از نیاز و دیرتر از موقع ازت باعث تاخیر در بلوغ و خشبی شدن شاخه ها قبل از فرارسیدن زمستان ، کاهش استحکام و میزان بار دهی به خاطر بهم خوردن تعادل فیزیولوژیکی می شود.

- فسفر

گردو در مقایسه با سایر عناصر غذایی پر مصرف به فسفر نیاز کمتری دارد. علایم کمبود فسفر به صورت رشد ضعیف، کوچک شدن برگ و کاهش تراکم ساقه و تیره شدن رنگ برگهای پیر ظاهر می شود. هر درخت گردو سالانه حدود 10کیلو گرم درهکتار فسفر برداشت می کند که براساس تراکم درخت می توان فسفر مورد نیاز را محاسبه به صورت چالکود در ابتدای فصل یا در اواخر پاییز و زمستان در سایه انداز درخت اضافه نمود.

- پتاسیم

پتاسیم یکی از عناصری است که تاثیر به سزایی در افزایش کمی و بهبود کیفی گردو دارد. برگها کمبود پتاسیم را در اوایل تا اواسط تابستان نشان می دهند. برگها ابتدا کمرنگ شده (شبیه کمبود ازت) و بعدا حاشیه برگها به سمت بالا خم شده و خاکستری می گردد. با توجه به هدر رفت یا تثبیت پتاسیم میزان پتاسیم مورد نیاز برای تولید هر تن گردوی خشک در باغ بالغ تا 140کیلوگرم در هکتار می رسد.

xadxadxadxadxadxadxad

- منیزیم

نقش منیزیم به عنوان یک عنصر پرمصرف ثانویه در ساخت کلروفیل و بهبود کمی و کیفی گردو بسیار با اهمیت می باشد علائم کمبود منیزیم معمولا در اواسط تا اواخر تابستان بعد از رشد قابل توجه ساقه ها دیده می شود که برگهای پایینی به خصوص برگهای واقع در شاخه های قوی شروع به نشان دادن یک سری نواحی کلروزه جدا از هم در حاشیه بالایی و جانبی برگچه ها می کنند و با پیشرفت فصل و ادامه کمبود حاشیه برگها نکروزه می شود از آنجایی که نیاز و در نهایت مصرف پتاسیم در باغات گردو زیاد است کمبود منیزیم ممکن است بعد از مصرف پتاسیم به دلیل رقابتی که با هم دارند بیشتر ظاهر شود لذا مصرف کودهای منیزیم دار نظیر کلات منیزیم و یا سولفات منیزم و.... توصیه می شود.

- روی

این عنصر نقش مهمی در کنترل فعالیتهای آنزیمی گردو دارد. معمولا عوامل مختلفی که موجب بروز این کمبود در خاکهای ایران می شوند قلیایی و آهکی بودن خاکها و همچنین مصرف بالای کودهای فسفردار می باشد. اولین علامت کمبود روی، تاخیر در باز شدن جوانه انتهایی شاخه ها است که تا یک ماه نیز ممکن است به تعویق بیافتد. ریز برگی ، زرد شدن شاخه ها و در نهایت خشکیدگی سر شاخه ها نیز از علایم دیگر کمبود روی به شمار می رود. روی همچنین تاثیر به سزایی بر میزان عملکرد گردو دارد. کاربرد کلات روی میتواند تاثیر قابل توجه ای بر عملکرد داشته باشد.

- بور

بور نیز از عناصر موثر در متابولیسم گردو بوده که در این گیاه غیر پویا است و در برگها تجمع می یابد. در صورت بروز کمبود بور، درختان از رشد بازمانده، شاخه ها ضعیف و میان گره ها کوتاه می شود که ظاهری بوته ای به گیاه می دهد و در موارد شدیدتر موجب از بین رفتن بخشهای انتهایی شاخه (نقطه رشد) می شود. از طرف دیگر گاهاً علائم سمیت از اواسط تابستان که بور در برگها جمع می شود نمایان شده و به گیاه صدمه می زند (نوک و حاشیه برگها سوختگی نشان می دهد). در موارد شدیدتر نواحی نکروزه به بین رگبرگها گسترش و حاشیه برگها به سمت بالا پیچ می خورد. برای رفع این مشکل ضمن کاهش مصرف کودهای حاوی بور باید مقدار مصرف کودهای پتاسیمی و روی را افزایش داد.

- آهن

درختان گردو درکل به کمبود آهن مقاومند ولی در صورت بروز کمبود، علائم آن به صورت کلروز بین رگبرگی در برگهای جوان و سپس برگ های پیر که در ادامه سفید شدن و نکروزه شدن برگ ها را به دنبال دارد. که با بکار بردن کلات آهن به صورت چالکود در ابتدای فصل یا همراه آبیاری در صورت بروز نشانه های کمبود در طول فصل رشد می توان درصدد جبران کمبود برآمد.

- منگنز

کمبود منگنز که به عنوان یک کاتالیزور در واکنشهای حیاتی دخالت دارد از اوایل تا اواسط تابستان نمایان می شود. کلروز از میان رگبرگهای اصلی جانبی گسترش پیدا کرده و از ناحیه بین رگبرگ ها به حاشیه برگ ها گسترش می یابد. روی هم رفته برگ ها کم رنگ و یا به صورت جزئی زرد رنگ هستند.

- مس

علایم کمبود مس در اواسط تابستان ظاهر می شود. سوختگی در برگهای نزدیک شاخه توسعه می یابد و به دنبال آن برگ ریزی اتفاق می افتد. شاخه ها به صورت جزیی خشک و چروکیده شده و نقاط و لکه های قهوه ای تیره ای در تزدیکی نوک شاخه ظاهر و در انتهای تابستان موجب مرگ بخش انتهایی شده و خود میوه گردو خیلی خشک و چروکیده می شوند.

- عناصر دیکر

معمولا مقدار عناصر دیگر نظیر کلسیم، گوگرد، مولیبدن و... در خاک کافی بوده و گردو با توجه به گسترش ریشه ای وسیعی که دارد آنها را از خاک جذب می نماید و بعضاَ چنانچه کمبود آنها نیز نمایان گردد باید تغذیه با آن عنصر از طریق جذب از ریشه و محلول پاشی(درصورت امکان) انجام شود.

• · میزان عناصر غذایی برداشت شده توسط گردو از خاک

مقدار کل عناصر غذایی پرمصرف برداشت شده در ازای تولید 900 کیلوگرم مغز گردو برابر جدول فوق می باشد.

با داشتن اعداد این جدول میتوان میزان کود مورد نیاز برای تولید میزان مشخص گردو را محاسبه نمود.

• · غرس نهال

در باغ هایی که مطابق اصول صحیح باغداری و تحت پوشش سیستم آبیاری تحت فشار احداث شده اند می توان در زمان انتقال نهال کود شیمیایی استفاده نکرد ولی کود مورد نیاز را از بعد از کاشت تا باردهی کامل (10 تا 14 سال ) از طریق سیستم آبیاری و با کود های محلول در آب آبیاری استفاده نمود. ولی آنچه مسلم است و تجربه نشان داده آماده سازی خاک و بستر کشت تا عمق مشخص با کود های آلی مطمئن(کاملا پوسیده و کمپوست شده) و خاک حاصلخیز به نسبت مناسب نقش به سزایی در استقرار و رشد اولیه نهال دارد به ویژه اگر باغ گردو در خاک های رسی و مناطقی که خاک از لحاظ ساختمان، بافت و حاصلخیزی عمق مناسب ندارد احداث می شود این امر اهمیت خاص پیدا می کند.

• · کـود سالانـه

در تمام دوران رشد به ویژه سال های اولیه پس از کاشت، چون درخت گردو در حال ریشه بندی و استقرار در زمین است و ریشه های جوان و گرسنه آن در جستجوی مواد غذایی پیرامون خود هستند، فراهم بودن شرایط محیطی (تهویه، تخلخل و...)، و دسترسی بالای عناصر غذایی می تواند نقش به سزایی داشته باشد. لذا استفاده از ترکیب هیومیستار مایع یا پودر همراه آبیاری از هنگام باز شدن جوانه ها (معمولا حدود نیمه دوم فروردین ) تا نیمه های فصل توصیه می شود.

ازت: ازت تا 4 سال پس از کاشت درخت مهم ترین عنصر مورد نیاز آن است . ازت معمولا دوبار به زمین داده می شود. کاربرد ازت معمولا تقسیط می شود. اگر ازت به شکل آمونیوم باشد یک یا دو هفته زودتر از زمان نیاز به زمین داده شود. در سال اول 100 گرم ازت خالص و تا سال چهارم هر سال 100 گرم به آن اضافه می شود، که برحسب قدرت و ضعف درخت ها بین آنها تقسیم می شود.

ازت در باغاتی که سیستم آبیاری تحت فشار نیست از سال اول تا چهارم نزدیک تنه درخت پاشیده و بلافاصله آب داده می شود. از سال پنجم که آغاز باردهی است، برحسب رشد درخت و میزان باردهی آن ازت به زمین داده می شود. و اگر رشد درخت زیادتر از معمول و باردهی آن کمترشود، از میزان ازت کاسته می شود. کودهای ازته که در طول دوره رشد می توان استفاده کرد عبارتند از نیترات کلسیم(اولتراسول کلسیم)، نیترات منیزیم(مگنیت) و کودهای ازت بالا نظیر 14-14-28 NPK ، سولفات یا نیترات آمونیوم.

همچنین باید توجه داشت که به دلیل استفاده از کودهای کامل میزان ازت موجود در آنها از مقدار کل ازت مورد نیازکسر شود تا زیادی ازت موجب بروز مشکل نشود.

فسفر. تغذیه فسفر تا سال چهارم در قالب کودهای فسفر بالا نظیر مگنوم فوسکال یا مگنوم پی 44 و یا مگنوم اسپشیال 15-30 –15 NPK (50 تا100گرم برای هر درخت) و از آن پس بر اساس آزمایش خاک و میزان عملکرد مورد انتظار فسفر به صورت پایه به صورت چالکود در اواخر زمستان با کود یارامیلا کمپلکس یا سوپر فسفات و دی آمونیوم فسفات +کود های آلی کپوست شده به درخت داده می شود.

پتاسیم. تغذیه پتاسیم نیز تا سال چهارم در قالب یک کود کامل (NPK+TE) و یا نیترات پتاسیم در توالی با کودهای ازته و فسفره معرفی شده بکار برده شود. از سال پنجم پتاسیم بر حسب آزمایش خاک ، میزان بارندگی و عملکرد مورد انتظار به صورت کود یاارا میلا کمپلکس به همراه نیترات پتاسیم پریل و یا سولفات پتاسیم گرانول به میزان مشخص و توصیه شده (80 تا 100 کیلو در هکتار) در آخر زمستان به زمین داده شود . و در مراحل انتهایی نیز بر حسب عملکرد تولید مورد انتظار از کود های محلول در آب پتاس بالا نظیر نیترات پتاسیم(اولتراسول کا)، مگنوم اسپشیال 40-6-12 استفاده شود.

تغذیه عناصر ریز مغذی در برنامه تغذیه باید حتما گنجانده شود به طور مثال با توجه به نیاز بالای گردو به عنصر آهن، روی و منگنز و همچنین آهکی بودن خاک های ایران، کمبود آنها و جبران آن بوسیله کودهای حاوی این عناصر که در این شرایط توسط گیاه قابل جذب باشند نظیر اولترافررو، ترید کورپ روی، ترید کورپ منگنز، ترید کورپ روی + منگنز ، اولتراسول میکرو رکسین روی) در تغذیه گردو حائز اهمیت می باشد. مابقی عناصر نیزمانند بور، منیزیم، کلسیم، مولیبدن برحسب نیاز گیاه باید محاسبه و استفاده شود.

لازم به ذکر است جهت اطمینان از برنامه های تغذیه ای انجام شده و یا جهت تشخیص میزان تغذیه ای که باید انجام شود تا مواد غذایی به حد کافی جهت عملکرد مورد نظر در اختیار کیاه قرار داشته باشد، انجام آزمایش برگ طی دوره رشد توصیه می شود برای این آزمایش باید تعدادی از جوان ترین برگ های بالغ را انتخاب کرد.

حد بهینه عناصر غذایی پر مصرف در برگ گردو در میانه فصل

• · نمونه ای از میزان عناصر غذایی مورد مصرف در مناطق دیگر

• · آمریکا

-محلولپاشی منیزیم و منگنز دراواخر اردیبهشت و تیر ماه انجام می شود در صورتی که نیاز باشد.

منابع:

PAINTER, J.H.; RAESE, J.T.: Mineral content of walnut (Juglans regia L.) hulls, shell, and keel. Proc. Amer. Soc. Hort. Sci. 87, 226-228 (1965)

SERR, E.F.: Response of Persian walnut to superphosphate. Proc. Amer. Soc. Hort. Sci. 77, 301-307 (1961)

SERR, E.F.: Nutritional deficiencies and fertilization practices in Califoia walnut orchards. Ann. Rep. Northe Nut Growers Asscn. 52, 69-74 (1961)

• جلیل مرندی، رسول. حکیمی رضایی، جواد، مترجم،1377، پرورش فندق بادام و گردو ، انتشارات جهاد کشاورزی آذربایجان غربی
• درویشیان. محمود، مترجم، 1382، پرورش گردو به روش جدید، انتشارات فنی تهران، گروه مهندسین انستیتو کشاورزی جنوب غرب فرانسه
• سایت اینترنتی www.uga.eduwalnut
• طاهری، مهدی . احمد بای بوردی و محمد جعفر ملکوتی.1383. ضرورت مصرف بهینه کودهای شیمیایی در افزایش عملکرد درختان گردو.، نشریه فنی 178، موسسه تحقیقات خاک و آب ، سازمان تحقیقات و آموزش کشاورزی وزارت جهاد کشاورزی.
• طباطبایی. محمد، افراسیاب دهلوی، علیرضا احمدی، مترجم، 1377، گردو و هپکوری و پکان، انتشارات جهاد دانشگاهی، چاپ دوم.

تغذیه تخصصی گیاه و اصلاح خاک...